السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

351

تفسير الميزان ( فارسي )

چون آنها با حدى سحر تعليم نميدادند مگر بعد از آنكه زنهار ميدادند كه ما فتنه و آزمايشيم مبادا اين علم را در موارد نامشروع به كار بندى و كافر شوى ولى يهوديان از آن دو نيز چيزها را از اين علم گرفتند كه با آن ميانه زن و شوهرها را بهم مىزدند ، هر چند كه جز باذن خدا به كسى ضرر نمىزدند ولى اين بود كه از آن دو چيزهايى آموختند كه مايه ضررشان بود و سودى برايشان نداشت با اينكه ميدانستند كسى كه خريدار اين گونه سحر باشد آخرتى ندارد و چه بد بهايى بود كه خود را در قبال آن فروختند ، اگر ميدانستند ( 102 ) . و اگر ايمان آورده و تقوى پيشه مىكردند مثوبتى نزد خدا داشتند كه اگر مىفهميدند از هر چيز ديگرى برايشان بهتر بود ( 103 ) . بيان * ( ( وَاتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ عَلى مُلْكِ ) ) * الخ ، مفسرين در تفسير اين آيه اختلاف عجيبى به راه انداخته‌اند ، بطورى كه نظير اين اختلاف را در هيچ آيه اى از ايشان نمىيابيم ، يك اختلاف كرده‌اند در اينكه مرجع ضمير ( اتبعوا ) چه كسانند ؟ آيا يهوديان عهد سليمانند ؟ و يا يهوديان عهد رسول خدا ( ص ) ؟ و يا همه يهوديان ؟ دومين اختلافشان در اين است كه كلمه ( تتلوا ) آيا به معناى اين است كه ( پيروى شيطان مىكنى ، و بگفته او عمل مىنمايى ) ؟ يا به معناى اين است كه ( ميخوانى ) ؟ و يا به معناى ( تكذيب ميكنى ) مىباشد ؟ اختلاف سومشان در اين است كه منظور از شياطين كدام شياطين است ؟ شياطين جن ؟ و يا شياطين انس ؟ و يا هر دو ؟ اختلاف چهارمشان در اينست كه معناى * ( ( عَلى مُلْكِ سُلَيْمانَ ) ) * چيست ؟ آيا كلمه ( على ) به معناى كلمه ( فى - در ) است ؟ و يا به معناى ( در عهد ملك سليمان است ؟ و يا همان ظاهر كلام با استعلايى كه در معناى كلمه ( على ) هست مراد است ؟ و يا معنايش ( على عهد ملك سليمان ) است ؟ اختلاف پنجمشان در معناى جمله : * ( ( وَلكِنَّ الشَّياطِينَ كَفَرُوا ) ) * الخ است ، كه آيا شيطانها بدين جهت كافر شدند كه سحر را براى مردم استخراج كردند ؟ و يا براى اين بود كه سحر را به سليمان نسبت دادند ؟ و يا آنكه اصلا معناى ( كفروا ) ( سحروا ) مىباشد ؟ اختلاف ششم آنان در جمله : * ( ( يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ ) ) * الخ ، است كه آيا رسما سحر را به مردم آموختند ؟ و يا راه استخراج آن را ياد دادند ؟ و گفتند كه سحر در زير تخت سليمان مدفون است ، و مردم آن را بيرون آورده ، و ياد گرفتند ؟ اختلاف هفتمشان در اين است : جمله * ( ( وَما أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ ) ) * الخ ، چه معنا دارد ؟ آيا حرف ( ما ) در اين جمله موصوله ، و عطف بر ( ما ) ى موصوله در جمله ( ما تتلوا ) الخ ، است ؟ و يا آنكه موصوله و عطف بر كلمه ( السحر ) است ؟ و معنايش اينست كه بمردم آنچه را كه بر دو ملك نازل شد